Εισαγγελία Πρωτοδικών Ηλείας
Η Εισαγγελία Πρωτοδικών Ηλείας - Κεντρική Έδρα Πύργος στεγάζεται στο Δικαστικό Μέγαρο επί της οδού 28ης Οκτωβρίου 13, και στην τοπική αρμοδιότητά της υπάγονται οι δήμοι Πύργου, Αρχαίας Ολυμπίας, Ανδρίτσαινας - Κρεστένων και Ζαχάρως.
Η Εισαγγελία Πρωτοδικών Ηλείας ιδρύθηκε στις 11 Ιουλίου 1867 με το ΦΕΚ 42, με έδρα τον Πύργο, παράλληλα με τη σύσταση του Πρωτοδικείου Ηλείας, σε μια περίοδο μεγάλης οικονομικής και εμπορικής άνθησης της περιοχής, η οποία τροφοδοτήθηκε κυρίως από το εμπόριο της κορινθιακής σταφίδας και τη σύνδεση της πόλης με το λιμάνι του Κατακόλου και η τοπική της αρμοδιότητα εκτεινόταν σε ολόκληρη την εδαφική περιφέρεια του τότε νομού ή της Επαρχίας Ηλείας. Η ίδρυση του Πρωτοδικείου και της Εισαγγελίας Αμαλιάδας, το έτος 1951, απέσπασε δικαστικά τη βόρεια Ηλεία από τον Πύργο, χωρίζοντας τον νομό σε δύο δικαστικές περιφέρειες.
Με τον νέο δικαστικό χάρτη του Ν. 5108/2024 (ΦΕΚ Α/65/2-5-2024), ο οποίος εφαρμόστηκε πλήρως τον Σεπτέμβριο του 2024, η Εισαγγελία Πρωτοδικών Ηλείας ενοποιήθηκε και ανασυγκροτήθηκε έχοντας ως Κεντρική έδρα τον Πύργο και Παράλληλη έδρα την Αμαλιάδα.
Η τοπική αρμοδιότητα Εισαγγελίας Πρωτοδικών Ηλείας – Παράλληλη Έδρα Αμαλιάδας εκτείνεται στην περιφέρεια του Πρωτοδικείου Ηλείας – Παράλληλη Έδρα Αμαλιάδας, στην οποία εμπίπτουν οι δήμοι Ήλιδας, Πηνειού και Ανδραβίδας - Κυλλήνης. Είναι δικαστική αρχή ανεξάρτητη από τα δικαστήρια, δρα ενιαία και αδιαίρετα και έχει ως αποστολή την τήρηση της νομιμότητας, την προστασία του πολίτη και τη διαφύλαξη των κανόνων της δημόσιας τάξης.
Η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αμαλιάδας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το Πρωτοδικείο Αμαλιάδας καθώς οι δύο υπηρεσίες ιδρύθηκαν και συγκροτήθηκαν συγχρόνως κατά την διάρκεια της ερεβώδους περιόδου της Γερμανοϊταλικής Κατοχής και συγκεκριμένα το έτος 1943, δίνοντας έτσι νέα ζωή στην μέχρι εκείνη τη στιγμή φθίνουσα πορεία της Αμαλιάδας, καλύπτοντας την κοινωνική ανάγκη όλων των κατοίκων της πεδινής Ηλείας, της «Κοίλης Ήλιδας». Στεγάζεται στον 1ο όροφο του Δικαστικού Μεγάρου Αμαλιάδας, ιδιοκτησίας του Ταμείου Χρηματοδότησης Δικαστικών Κτιρίων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο ορθώνεται στην καρδιά της πόλης της Αμαλιάδας και εγκαινιάστηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1968, μετά από δωρεές επιφανών Αμαλιαδιτών και του δικηγορικού Συλλόγου της πόλης.
Η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αμαλιάδας υπήρξε για πολλές δεκαετίες βασικός θεσμός απονομής της δικαιοσύνης στη βόρεια Ηλεία. Η λειτουργία της συνέβαλε στην ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών και στην αποκέντρωση των δικαστικών υπηρεσιών. Σημαντική καμπή στην ιστορία της αποτέλεσε η μεταρρύθμιση του δικαστικού χάρτη. Μετά την εφαρμογή του Ν. 5108/2024 (Ενοποίηση του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας, χωροταξική αναδιάρθρωση των δικαστηρίων της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης και άλλες διατάξεις) (ΦΕΚ Α/65/2-5-2024) η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αμαλιάδας ορίστηκε ως Παράλληλη Έδρα της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Ηλείας και ξεκίνησε τη λειτουργία της στις 16/09/2024 με τις δικαστικές της υπηρεσίες να λειτουργούν στην Αμαλιάδα για τις υποθέσεις της τοπικής της αρμοδιότητας. Η πορεία της αντικατοπτρίζει την ευρύτερη εξέλιξη της ελληνικής δικαιοσύνης, από τις τοπικές δικαστικές έδρες του 20ου αιώνα έως τη σύγχρονη αναδιοργάνωση του δικαστικού χάρτη.